Viratz-vos vez chastanhiers!

Remarca : de tots temps, Lemosins e Auvernhats son estats enemics. Les pastres del Cantal e de Corresa, suls versants de la Dordonha, s' engulàvon a lonjor d' annada.
Les Auvernhats áun l' abituda de dire que les limosins son pas plan coquins. E les lemosins los rándon la moneda.
Aqui una istoara que fai partida d' aquelses rapòrts de vesinatge.

A Briva a la casèrna del 126° régiment d' infantariá, i aviá d' un costat de la cort dels chassanhs e de l' autre costat dels chatanhièrs.
Dins lo regiment i aviá de Lemosins mès i aviá totjorn qualques Auvernhats. Les Auvernhats, aquò se sesiá, manubrávon totjorn pus cranament que les Limosins.
Un jorn de 1913 dins la cort de la casèrna un adjudant mostachut voliá apréner als novèles soldats a faire lo miègtorn. Fasiá manubrar una escoada de lemosins.
Ablajava tan fòrt como podiá :
- Demi-tour à droite ! droite ! Demi-tour à gauche ! gauche !.
Chasca còp les pauvres Lemosins se trompàvon.
I aviá dins la cort un Auvernhat qu'amassava tranquillament qualques fuelhas e que se sisiá :
- quand mèma aquelses Lemosins son ben tròp cacaus !.
Aquí i a lo capitani qu' arriba, montat sur son chaval. Se botet a bramar a son torn. L' adjudant sabiá pas ont se botar.
L'Auvernhat s' avancet :
- Mon capitani, ieu pòde comandar aquelses Lemosins. Se me donatz una semana de permission per anar escodre lo blat negre, les vos vase faire manubrar.
Le capitani respondeguet:
- Vai i , fai veire and aquel adjudant qu' es pus bèstiá que sos pès.
L'Auvernhat s'avancet e cridet :
- A mon commandement, banda de Limosins, viratz-vos vès chastanhièrs ! Viratz-vos chassanhs ! .
'Quò marchava crane.
Dins l'armada atanben nòsta lenga poriá rendre de servivis.
L'Auvernhat montet a Mossatges escodre lo blat negre...

Avètz pas vist pire ?

La Marisson d'en Cantagrelh aviá adoptat un Chinaton e l'aviá apelat « Pire ».
'Quò èra en plan estiu e de bon matin la Marisson fasiá las pompas al canton. « Pire » levava lo nas pet veire se un hocinòt se passta tomhava pas. Fasiá chalor e la Marisson n'aviá pas pres la pena de bo-
tir lo damantal, éra aqui pel canton en chamisa de nueit. Tot d'un còp se rendet còmpte que lo chinaton èra partit. Coma aviá paur de perdre aquela bèstia qu'aimava tant, partiguet a galòp per essajar de l'atapar.
Era al mièg de la charrèira en chamisa de nueit e la paleta a la man quand te vei arribar mossur lo curat qu'anava dire la messa. Trobet que sa tenguda n'èra pas convenabla e essagel de s'escondrc un bocin amb la paleta.
Quand mossur le curat passet al costat de guela Ii diguet:- « Bonjorn mossur lo curat ' avètz pas vist « Pire » ? »

Lo carat respondeguet :- « Sabètz paura Marisson, n' ei pas sovent vist pire, mès ei ben vist tan fotut ».

Gramatica

Vocabulari

La bèla - maire et la Senta-vièrja

Sabètz ben que sovent las relacions entre las bèlas - maires e las nòras son pas totjorn de las pus agradivas. Se ditz que ' quò' s la bèla - maire que comanda mès en Cantagrelh aquò' s pas atal.

La Marissou ne'n fai veire las pèiras a sa bèla-Maire la Jana.

I a qualques temps coma la Jana èra malurosa, totes les jorns anava a la glèsia, anava confiar sas penas a la seta Vièrja. S' adreiçava a Nostra-Dama, una vièlha Senta Vièrja que aviá dins una chapèla negra. Desiá : Aquela dròlla me manjarà totes les sòls, e mon dròlle lo Guston n' es pus lo mèma .

Un jorn aquí la que ven a la glèsa per prejar coma d' habituda. S' èra pas aperceguda que lo curat aviá chanjat la Senta Vièrja. Era aquí en tren de contar ses maluers, tot d' un còp lèva la tèsta san s' arrestar de faire la prjèira e de qué te vei ? Una Vièrja tota nueva! ùra plan genta, e la Jana n' en reveniá pas. Agaita e se bòta a far lo torn de la glèsia. Agaitat pertot per sabeire de qu' aviáun pogut faire de l' alta Senta Vierja. E tot d' un còp, darrièr un vièlh confessional, te vei la vièlha Senta Vierja qu' èra aqui.

- E ben, li diguet, paura tu n' as faita una atanben, a fait coma ièu as presa nòra e te vòlon pus veire.

Istòria contada per J. Coderc ( Jos-capiscòol de l' Escola Felibrenca d' a Mauriac )

Lo perdrigal

la Marisson d' en Cantagrelh anava a la mesa. Passava a la Fònt.Madama quand veguet sur lo chapin un crane perdrigal. Lo perdrigal èra mòrt, mès lo chaçaire l' avià pas trobat.
La Marisson s' apenset Amb un chaul paln blanc ' quò nos fará un brave espartin!.
Ramassa la bèstia. Mès ont la botar ? N' aviá pas de ceston, pas de sac. Te la bòta dins la pòcha, del segond cotilhon al costat del portamoneda.
Arriba a la glèsia, se clau dins lo confessional. Espèra un bocin dins l' armari, lo curat duerb lo trapanèl. ' Quò duret un moment. La Marisson n' aviá a dire, sabètz! Guston, lo sièuòme, chal aue se baisse per entrar a la granja, a un crane parèlh de banas.
Tot d' un còp lo curat ditz :
- Marisson, ' quò sent pas bon ! De qué se passa ?
- Quò deu èstre lo perdigal!
- Mès, Marisson lo chalrá lavar!
- A ! non monsur lo curat! Lo lavaei pas! Lo plumarei solament.

Aquela nhòrla me seguet contada per la femma d' un artesan mauriagués. Aviá ben sa plaça aicí.

Prononciation:

Vocabulari:

Sentespas res ?

Davant de se maridar, la Marissou un jorn aviá accompanhat son paire menar una vacha al brau. La bèstia èra joine, n' èra pas dònda*, chaliá ésser un davant un alte darrière mai enquèr sovent las bèstias se vivàvon en travèrs del chamin.
Jagossèron ben mièja-ora per arrivar en Cantagrelh ont i aviá un crane brau*. Lo brau aguet lèu fait son trabalh mai s' ocupet pas de l' alta vacha.
Quand saguèron tornat a l' ostal, la Marissoon damandet a son paire :
- Cossí ' quò se fait que lo brau asse reconeguda la vacha que n' aviá besonh ?
- O zò sentit tot simplament.
Lo dimenge d' aprèp la Marissou gardava las vachas lo lò long del riu dins la prada. Guston venguet li ajudar a gardar. S' assetet al prèp de zela sur l' èrba fresha a l' ombra d' un pibol.
Eron auí que bathalhavon quand tot d' un còp la Marisson demandet a Guston:
- Guston, sentes pas res ?
- A non, sente solament la bosa que i a dins lo prat.
Tornèron batalhar, parlèron dels trabalhs dins las bòrias, de las fèstas que i aviá als alentours, e finalament la Marisson tornet damandar :
- E! Guston, sentes pas res ?
- E non! me sembla bènleu que i a dins l' èr una odor de tilhòl !
La conversacion continuet. Era question d' aqueses que se maridàvon, d' alquelses qu' aviáun aguts del enfants. E enquèra un alte còp, la Marisson damandet :
- Mès enfin ! Guston, sentes pas res ?
- Mès non, per ieu i a res d' especial.
- E ben, diguet la Marisson, es plus fotut que lo brau, que l' alte jorn o sentiguet del primièr còp!

Vocabulari: